Polska

Przegląd

Polska jest krajem Europy Środkowej, członkiem Unii Europejskiej, bogato wyposażonym w zasoby mineralne i mającym długą tradycję górniczą. Większość jej zasobów naturalnych koncentruje się w południowo-zachodniej części kraju, w szczególności rudy miedzi i srebra oraz cynku i ołowiu, ale Polska posiada także duże złoża węgla kamiennego, węgla brunatnego, siarki, soli i surowców przemysłowych. W ciągu ostatnich pięciu lat, po gruntownej transformacji kraju w kierunku gospodarki wolnorynkowej i akcesji do UE, nastąpił ogromny wzrost obecności zagranicznych firm poszukiwawczych i wydobywczych, a także trwa wielki wyścig o obszary koncesyjne, który objął również gaz łupkowy i ropę. Obecnie najważniejszymi podmiotami prowadzącymi poszukiwania i wydobycie metali w Polsce są: częściowo należąca do Skarbu Państwa KGHM Polska Miedź S.A. – sklasyfikowana jako 6. na świecie producent miedzi, 1. producent srebra i 3. producent renu; kanadyjska Lumina Copper poprzez spółkę zależną MiedziCopper (poszukiwania Cu-Ag); amerykańska Electrum Group poprzez spółki zależne Amarante Investments i Śląsko-Krakowska Kompania Górnictwa Metali (poszukiwania metali nieżelaznych i złota); Zakłady Górniczo-Hutnicze Bolesław S.A. – producent cynku i ołowiu światowej klasy przez ponad cztery dekady (wydobycie zakończono w 2020 roku wraz z zamknięciem Pomorzan); kanadyjska grupa Hunter Dickinson poprzez spółkę zależną Rathdowney Resources (poszukiwania Zn-Pb); a także wiele zagranicznych firm typu junior, które łącznie przyczyniły się do coraz większego zagęszczenia na mapie koncesji „metalicznych” w Polsce. Polska jest również znaczącym producentem węgla kamiennego, z dziesiątkami czynnych kopalń podziemnych i zasobami przemysłowymi wynoszącymi 60 000 Mt węgla kamiennego (w 126 odrębnych złożach) i 39 000 Mt węgla brunatnego, co czyni polski przemysł węglowy jednym z największych źródeł dochodów z zagranicy.

Instytucje i prawo

Organem rządowym odpowiedzialnym za nadzór nad przemysłem wydobywczym w Polsce, w tym za wszystkie zezwolenia poszukiwawcze i kwestie regulacyjne, jest Ministerstwo Klimatu i Środowiska (od 2021 r.; wcześniej Ministerstwo Środowiska), z siedzibą w Warszawie, a konkretnie jego Departament Geologii i Koncesji Geologicznych. Udzielanie koncesji na poszukiwanie/rozpoznawanie/wydobywanie w Polsce reguluje polskie Prawo geologiczne i górnicze z 9 czerwca 2011 r., wielokrotnie od tego czasu nowelizowane (w tym nowelizacja z 2023 r. wprowadzająca kategorię złóż strategicznych wyznaczanych przez Ministra Klimatu i Środowiska). Prawa do kopalin głównych, takich jak węglowodory, węgiel kamienny i brunatny, rudy metali, złoża soli, wody termalne i lecznicze, należą do Skarbu Państwa, natomiast kopaliny pospolite, takie jak piasek, żwir itp., są własnością właścicieli gruntów. Gromadzenie informacji geologicznych o kraju, zarządzanie nimi oraz prowadzenie badań geologicznych należy do Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego (PIG-PIB) z siedzibą w Warszawie. Pewne badania geologiczne prowadzi również PAN – Polska Akademia Nauk, a także wydziały geologiczne różnych uczelni, zwłaszcza Uniwersytetu Warszawskiego i Akademii Górniczo-Hutniczej (AGH) w Krakowie.

Geologia

Polska leży na styku trzech głównych prowincji geologicznych: północno-wschodnia część kraju należy do prekambryjskiej platformy wschodnioeuropejskiej, środkowo-zachodnia – do paleozoicznej platformy Europy Środkowej i Zachodniej, a południe kraju zajmują Karpaty i zapadlisko przedkarpackie, należące do prowincji alpejskiej (patrz Rys. 2).

Platforma prekambryjska zbudowana jest z krystalicznego podłoża, łagodnie zapadającego ku południowemu zachodowi, oraz z fanerozoicznej pokrywy platformowej. Platforma paleozoiczna składa się ze skonsolidowanych skał paleozoicznych oraz permsko-mezozoiczno-kenozoicznej pokrywy platformowej. Magmowo-metamorficzne Sudety i blok przedsudecki na południowym zachodzie Polski są częścią orogenu waryscyjskiego, który rozciąga się po obu stronach granic z Niemcami i Czechami. Blok górnośląski na wschodzie to duży basen wypełniony grubą sekwencją klastyczną, w której występują główne złoża węgla kamiennego. Góry Świętokrzyskie zbudowane są głównie z dolno- i środkowopaleozoicznych skał klastycznych i węglanowych. Wreszcie orogen karpacki na południu stanowi pas fałdowo-nasuwczy zbudowany z kredowych i paleogeńskich skał fliszowych.

Większa część Niżu Polskiego pokryta jest grubymi epikontynentalnymi osadami trzeciorzędowymi, spoczywającymi na mezozoicznych skałach platformowych, z których wiele to węglany. W środkowej części basenu trzeciorzędowego występują lądowe utwory pliocenu i miocenu, natomiast we wschodniej, zachodniej i częściowo północnej części kraju występują także skały morskie i lądowe wieku paleoceńskiego, eoceńskiego i oligoceńskiego. Cały Niż Polski przykryty jest grubym płaszczem osadów czwartorzędowych, związanych z wielokrotnymi zlodowaceniami, które objęły ten region. Miąższość tych osadów piaszczysto-żwirowych i glin morenowych maleje ku południowi, od ponad 100 m na północy do zaledwie kilku metrów na południu.

Górnictwo

Górnictwo miedzi w Polsce znajduje się w rękach KGHM Polska Miedź S.A., która od lat 60. XX wieku prowadzi cztery kopalnie podziemne w rejonie LGOM (Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy). Są to kopalnie Rudna, Lubin, Polkowice i Sieroszowice, produkujące głównie miedź i srebro, ale także ren, złoto, platynę, pallad, nikiel, arsen, selen i ołów. To, co się tam wydobywa, to w istocie jedno gigantyczne stratiforemne złoże miedzi typu kupferschiefer, które rozciąga się na ponad 600 km2 i jest największym na świecie złożem tego typu, zawierającym około 10% światowych zasobów miedzi, przy średniej zawartości 1–2% Cu i 150 g/t Ag. W odróżnieniu od wciąż kwitnącego górnictwa miedzi (produkcja miedzi płatnej Grupy KGHM w 2025 r.: ok. 710 kt, srebra ok. 1347 t; źródło: KGHM), polskie górnictwo cynku i ołowiu w ostatnich latach podupadło wraz z kolejnymi zamknięciami wielu dużych kopalń podziemnych (Trzebionka, Olkusz, Bolesław), eksploatujących stratiformowe złoża typu Mississippi Valley (MVT) w rejonie śląsko-krakowskim, uznawanym za miejsce występowania przedeksploatacyjnych zasobów rzędu 700 Mt cynku i ołowiu łącznie, przy średniej zawartości 6% metalu. Pomorzany, eksploatowane przez Zakłady Górniczo-Hutnicze Bolesław S.A. w pobliżu Olkusza i przez lata ostatnia czynna kopalnia cynku i ołowiu, zostały zamknięte w 2020 roku; łączna dotychczasowa produkcja i zasoby wynosiły ok. 100 Mt @ 4,1% Zn i 1,3% Pb.

Mapy i dalsze informacje

Mapa złóż kopalin Polski (zmodyfikowana wg Osiki, 1990) przedstawiona jest poniżej, a po niej mapa geologiczna podłoża kraju. Jeśli chcą Państwo dowiedzieć się więcej o prawie surowcowym kraju, górnictwie i możliwościach poszukiwawczych, prosimy o kontakt.